Rebecca, Daphne Du Maurier

Akıcı ve güzel bir kitaptı.  Başlarda Monte Carlo'da geçen kısım biraz sıktıysa da yine de aktı. Bu roman Gotik edebiyata bir örnekmiş. Yazarın pek çok kitabı filme çekilmiş. Romanın büyük kısmı  Manderey Malikanesinde geçiyor. 

Romanın anlatıcısı adı romanda hiç açıklanmayan genç bir kadındır. Monte Carlo'da zengin ve eşini henüz bir yıl önce kaybetmiş olan Maxim'le tanışır ve onun ikinci eşi olur. Ancak ilk eş Rebecca'nın bıraktığı izlerin gölgesine yaşar. Biraz ürkütücü olan baş hizmetçi de bu yeni gelini hiç istemez. Sonra Rebecca'nın nasıl öldüğü ile ilgili gizem aydınlanmaya başlar. 

480 sayfalık romanın özellikle son 100 sayfasını bir solukta okudum. Bu kısım biraz polisiye gerilim gibi.

Alfred Hithcock bu romanı filme çekmiş.

Evde kolay şöbiyet

 Bizim ailenin bayram tatlıcısı benim. Bizde el açması börek çok yapılır ama aile kültürümüzde ev baklavası yoktur. Her bayramın arefe gününde kalburabastı veya şekerpare gibi tatlılar yapardım. Bir gün hazır baklava yufkası ile şöbiyet neden yapmayayım dedim.

Tarifim şöyle;

-Önceden 4 kaşık irmik ve 4 kaşık şekeri 1,5 bardak sütle pişirip soğuması için kenara koydum. 

-1 su bardağı kadar tereyağını iyice kehribar rengi alana kadar eritip ılıması için onu da kenara koydum.

-2,5 su bardağı su, 2 bardak şeker ve 2-3 damla limon ile bir şerbet hazırladım.

-Antep fıstıklarını rondodan geçirdim. (ben cevizli baklava sevmem fıstıklı severim. Ceviz veya fındık da kullanabilirsiniz)

Hazır baklava yufkalarının aralarına tereyağı sürerek en az 5-6 kat üst üste dizip istediğiniz kare parçalara kesiyorsunuz. Araya bir tatlı kaşığı muhallebi ve biraz da fıstıktan koyup muska gibi köşeleri üst üste getirip kapatıyorsunuz. (bazı tariflerde tereyağı sonradan üstüne dökülüyor ama ben katmanların arasına sürdüm) Dip dibe dizip üzeri kızarana kadar pişiriyorsunuz. Bu süreçte şerbet de iyice oda sıcaklığına gelmiş oluyor ve tatlı sıcakken kepçe ile şerbeti döküyorsunuz. 

Bence bu tatlıda ve baklavada en önemli ayrıntı sade yağ haline getirilmiş tereyağı kullanmak. Muhteşem bir tat veriyor. Ilıyınca afiyetle yiyorsunuz.

Muhabbet, Virginia Evans

Bu kitabı sosyal medyada kitap tavsiye sayfalarında görüyordum. Sonra kitap grubumuzla okuyalım dedik ama vazgeçtik (çünkü grubumuzun bir üyesi okumuştu). Tam alıp okumayı düşünürken Sevgili arkadaşım Senem bu kitabı okudun mu diye mesaj attı. İçinde güzel bir notla kitabı bana verdi. 😍

343 sayfayı iki günde bitirdim.  Roman tamamen mektup ve e-postalardan oluşuyor. Ana karakter yetmişli yaşlarında olan, emekli mahkeme katibi Sybil. Her gün ortalama iki saatini mektup yazmaya ayırıyor. En yakın arkadaşlarına, çocuklarına, kardeşine, edebiyat fakültesi dekanına, DNA araştırmaları merkezindeki çalışana, komşularına, eski iş arkadaşlarına sürekli yazıyor. Yüz yüze iletişimden daha iyi bu konuda. Yaşadığı şehirden dışarı çıkmayı sevmiyor. Gözlerinde gittikçe ilerleyen bir hastalık var.

Sybil'ın bir çocuğu otuz yıl önce 8 yaşındayken kaza sonucu ölmüş. Ayrıca Sybil ve erkek kardeşi aslında küçükken evlat edinilmiş kişiler. Bu iki olay romanın ana iskeletini oluşturuyor. Bir gün diğer çocukları Sybil'e doğum gününde DNA testi hediye ediyor...

Daha fazla detay vermeyeyim. Mektuplaşmalarda gelişen durumları anlayarak ilerliyorsunuz. Ayrıca romanda dikkatimi çeken başka bir şey Sybil'in yakın arkadaşlarıyla okudukları romanın adını paylaşmaları. Ben şimdi ....okuyorum, senin elinde ne var ? gibi. 

(Bu kitabı bana veren sevgili arkadaşım romanda adı geçen Rebecca adlı başka bir romanı alıp okuyup çok beğenip onu da bana verdi. Ben de başladım okumaya. Yani romandaki karakterlerin okuduğu romanı okuyorum şimdi. )

Roman edebi bir şey vadetmese de okuması zevkli. 

2026 PEN / Hemingway ödülü almış.

Gyoza Yaptım

 Aslen Çin'deki Jiaozi adlı mantının Japon uyarlamasına Gyoza deniliyor. Denemezsek olmazdı.

Hamuru kolay 2 bardak un, bir çay kaşığı tuz ve el yakmayacak sıcaklıktaki suyu karıştırıp 40 dakika dinlendiriyorsunuz. 

İç harcı sebzeli, tavuklu, kırmızı etli veya karidesli olabiliyor. Ben ince ince lahanayı kıyıp tuzla biraz ovdum, soğan, yeşil biber, havuç ve sarımsak, tuz ve zencefil ekledim. Kıyma ile karıştırdım. Bir yemek kaşığı susam yağı ve soya sosu ekleyip kenarda beklettim. Hamuru açıp bardak yardımı ile kestim. (Yapışıyorsa nişastadan yardım alın) 

İç harcını bir tatlı kaşığı ile koyup kenarlarını su ile hafifçe ıslatıp kapadım. Burada değişik kapama şekilleri var ben biraz hıngel gibi yaptım sanırım. 

Daha sonra bir yemek kaşığı susam yağı (veya zeytinyağı da olur bence) tavaya döküp mantıları üzerine diziyorsunuz. 5-6 dakika ocakta mantıların altı kızarana kadar tutup bir çay bardağı kaynar su ekleyip kapağını kapatıyorsunuz. Böyle de 6-7 dakika kalacak. İşte gyoza hazır.

Orijinali daha büyük olmalı. Ben ilk kez yaptığım için kendime güvenemeyip küçük yaptım. Bir dahakine daha büyük deneyeceğim. Tadı çok güzel oldu. 

Bu arada fazla yapmışım. Kalan bir porsiyonu pişirmeden derin dondurucuya koydum. Çıkarıp hemen tavaya almak mümkün yazıyor tariflerde.

Birey olmak ya da olmamak

 Son zamanlarda okuduğum kitaplar veya dinlediğim podcastlerden dolayı bu konuya dikkat etmeye başladım. Türkçeye çevrilmesini hevesle beklediğim bir kitabın detaylı bir podcastini dinlememle bu konu hakkında düşünmeye başladım. Kitap Joseph Henrich'in The Weirdest Pepole in the World idi. Kitaptaki bir tespiti çok beğendim; Katolik kilisesi yüzyıllar önce akraba evliliğini (kuzen evliliği), çok eşliliği ve evlat edinmeyi yasaklar. Böylece geniş aile bağlarını çökertmeyi planlar. Aileler zamanla çekirdek aile olur. Bu şekilde hükmetmek daha kolay olsa gerek. İnsanlar zamanla hayatta kalmak için aile bağlarına, kuzenine, dayıoğluna güvenmek yerine yabancı birine güvenmeyi öğrenirler. Bu beraberinde şunu da getirir; gönüllü yardımlaşma organizasyonları kurulur. Bence en önemlisi de o geniş sülaleler yerini küçük ailelere bıraktıkça içinde bulunduğun gruba değil topluma karşı sorumlu hissedersin kendini. Bireyselleşme de artar. Aşiret için değil kendin için yaşarsın. Yazar Batı'nın neden Doğu toplumlarından daha ileri olduğunu temelde bu bireysel özgürleşmeye bağlar. 

Onlara göre biz oldukça Doğu bir toplumuz. Kitapta Türkiye örnekleri de var zaten. Ülkemizde 1960'lardan itibaren köyden kente göç artmış. Tarımda makinalaşma ve toprakların miras yolu ile bölüşülüp yetersiz kalması buna en büyük neden. İnsanlar  ilçe bile görmeden şehre taşınıp yaşamaya başlamış. Bu nasıl olmuş? Bir amca oğlu bir kuzen desteği ile tabi ki. Bizde henüz bir şehir kültürü oluşmadan bu hızlı büyüme gecekondu kültürünü doğurmuş. İstanbul'da o kadar çok köy derneği var ki. 4883 adet. Bir de il ve ilçe dernekleri eklenince bu sayı 7 bini geçiyor. Bireyselleşemeyen insanımız hemşehrisi ile aynı düzeni şehirde de devam ettiriyor. Vatandaş olma bilinci, birey olarak hak ve sorumluluk anlayışı gelişmiyor. Kendini köylüsüne karşı sorumlu hissediyor. Öyle var oluyor. Ben Fenerbahçeli olma, Rizeli olma veya bilmem hangi cemaatten olma durumunu da böyle görüyorum.  İstanbul'da biriyle tanıştığınızda bazı insanlar hemen nereli olduğunuzu sorar mesela. Seninle bir yakınlık kurup kuramayacağını öğrenmeye çalışır. Ben bir doktor randevusu için hastane koridorunda otururken yanımdaki kişilerin hangi cemaatten olduklarını sorup muhabbet etmeye başladıklarını gördüm. Kıyafetten de anlaşılıyor bu. 

Bireyselleşme bu anlamıyla kötü bir şey değil. Bu kelimeyi bencillik olarak görenler var. Ama yanlış. Bireyselleşmek bize iyi gelebilir. Kendimizi herhangi bir grubun üyesi olmadan tanımlayamaz mıyız?

Kalan iplerden çanta yapımı

 Miu Miu markasının rengarenk çanta ve şapkasını görünce çok beğendim ve kalan iplerden ben de yapabilirim dedim. Aslında GAP markasında da benzeri vardı ama daha derin uzun bir çantaydı. Miu Miu'nun renklerini inceledim hemen hepsi elimde vardı. Biraz annemden takviye aldım. İnce ipleri birleştirerek iki kat olarak kullandım. Taban kısmını 15-16 cm olacak şekilde 8 sıra ördüm. Sonra etrafına dolanarak yukarı kadar çıktım. Uzunluk ve genişlik istediğiniz gibi ayarlanabilir. Dikkat etmeniz gereken ayrıntıların birincisi; her farklı ip bağladığınızda düğüm içeride kalsın onun üstünden örmeye devam edin. İkincisi beyaz veya siyah gibi renkleri dikkatli kullanmanız. Orijinal çantada siyahlar ve maviler bir tarafta beyazlar ve kırmızılar ağırlıklı olarak diğer taraftaydı. Yoksa karman çorman olabiliyor. Örmesi çok zevkliydi. İçine astar kumaş diktim elimde bulunan kumaş pilates matı çantama ipini de sap olarak diktim. Fermuar taktım ve kullanmaya başladım. Her renkle uyumlu bir çanta. Tavsiye ederim. 

Meltem Gürle, İrlanda Defteri

 

Bu deneme kitabına bayıldım. 4-5 aydır okuma listemdeydi. Aldım ve iki gün sürmedi bitirmem. Bayıldım. Hayatımda çok az yazarla tanışmak istemişimdir. Ama Meltem Hanımla tanışmayı çok isterim. Arada bir kitap ile ilgili söyleşiler yapıyor en azından bunların birini yakalamayı umuyorum.

Kitabın daha ilk sayfasında kendimi gördüm. James Joyce'un Ulysses'ini ben de okurken çok zorlanmıştım. İki kez 150. sayfalara gelip bırakmıştım. Sonra Ulysses Sözlüğünü alıp onun eşliğinde okuyup bitirmiştim. Bu roman tek bir günü anlatıyor ve o gün de benim doğum günüm.(tabi 69 yıl sonra)  Her yıl o gün Dublin'de Bloomsday olarak kutlanıyor ve ben elimde Ulysses ve İrlanda Defteri ile Dublin sokaklarını gezmek istiyorum. 

Yazarın dili, anlatımı, olaylar ve durumlar arasında kurduğu bağlantı harika. Kaldığı ev ve Mary'yi, Arp hikayesini, Lady Dufferin, Bavyeralı kemancı ve diğerleri çok sevdim. Pek çok yerin altını çizdim. Bahsi geçen kitapların bazılarını alıp okumayı, Clandeboye yoğurdunu yemeyi, ve Merkez Kütüphaneye gitmeyi, National Gallery'deki Kule Merdiveninde Buluşma tablosunu görmeyi çok istiyorum. 

Meşher'deki İki Muhteşem Eser

 

İstiklal 'de bulunan Meşher'in Mayıs 2027'ye kadarki sergisi "Seyahat Sanatı" ile ilgili. 

Geçen hafta burayı gezdik. Her şey çok iyiydi ancak bu iki kitabı gördüğüme çok sevindim. İkisi de özel koleksiyondan alınıp burada sergileniyor. İlki en basit matbaanın ilk kullanılmaya başladığı zamanlarda basılmış resimli dünya tarihi. Almanya'nın Nürnberg şehrinde basıldığı için Nürnberg Kroniği olarak biliniyor. Basım yılı 1493. Ömer Koç koleksiyonundan alınmış. Yaratılıştan itibaren basıldığı tarihe kadar zengin resimlere sahip bir kronik. Metin ve ahşap baskı illüstrasyonları bir arada kullanılmış. İçinde yüzden fazla şehrin panoraması var. Seride açık bir şekilde sergilenen sayfalardaki illüstrasyon İstanbul'un Osmanlı fethinden önceki döneme ait. Keşke elime alıp bütün sayfalarını inceleme şansım olsaydı. 

İkinci eser de Katip Çelebi'nin İbrahim Müteferrika Matbaasında basılan ünlü coğrafya ve astronomi kitabı Cihannüma. Sayfada yer alan daire şeklindeki minyatürler takımyıldızlarını ve burçları resmetmektedir. Kitap 1732'de İstanbul'da basılmış. 

Kolay Mantı

 

Geçen aylarda popüler olan bu mantıyı ben de denedim. Ancak bence buna mantı demek pek doğru değil. 

Normal mantı içi hazırladım. Kıyma, rende soğan ve tu-karabiber ile. Biraz buzdolabında soğuttum. Sonra geniş bir kaseye su, başka bir kaseye un koydum. Bir tencerede kaynattığım suya tuz ekledim ve mantıları yapmaya başladım. Küçük toplar yapıp önce una sonra suya sonra tekrar una batırıp süzgeç yardımı ile çıkardım ve kaynar suya atıp 7-8 dakika pişirdim. Burada püf noktası su ve un için ayrı süzgeç kullanmanız. Bu işlemi 4-5 kez yapanlar var ama ben 3 kez yaptım. Sarmısaklı yoğurt ve tereyağı sosu döküp afiyetle yedik. Tadı güzel oldu. Şimdi fırsat bulduğumda başka bir yöntem öğrendim onu deneyeceğim.

Eski bir kanaviçeden kolye

 

Günümüzde kanaviçe ve danteller pek kullanılmıyor. Benim evimde 3 poşet dolusu eski dantel ve kanaviçe var. Bunlarla ne yapacağını bilemeyenler bana teslim ediyor. "Sen yapacak bir şeyler bulursun" diyerek. En son yengem Antalya'dan bir poşet dantel getirdi. Dantellerle ilgili bir planım var fakat annemin kendi çeyizi için işlediği, bizim bebekken ve çocukken kullandığımız yastık veya çarşaf kenarı olan bu işlemeleri bugün de kullanabileceğim bir ürün haline getirmek istedim. Elimde bol miktarda boncuk, renkli ip ve keçe zaten vardı. Ben de kolye yapmak istedim. Kanaviçeleri kare veya dikdörtgen kesip bir keçenin üzerine dikip boncuk ve kumaşlarla süsledim. Yaz için daha kullanışlı olabilecek bu kolyeleri çok sevdim. Ayrıca daha önce bu kanaviçelerden duvar süsü nazarlık da yapmıştım. 

Guinness birası ve Guinness rekorlar kitabı

 Guinness birası İrlanda'nın ünlü birasıdır. Peki rekorlar kitabı ile bağlantısı nedir? Guinness'i üreten şirketin yöneticileri özellikle av ve atıcılık yapan kişilerin barlarda uzun uzun tartıştıklarını gözlemlerler. Örneğin en son "Avrupa'nın en hızlı av kuşu hangisidir?" gibi bir soru hakkında tartışır dururlar ve bu konuda başvurabilecekleri bir kaynak olmadığını fark ederler. Barlarda içki içen insanların bu tür iddialar yüzünden tartışmalar yaşadığını sıkça görünce "en"lerin yazılı olduğu bir kitap çıkarmayı düşünürler. İlk kitap 1955'de yayınlanır ve çok ilgi görür. 

Annie Ernaux, Seneler

 

Annie Ernaux Fransız yazar ve Edebiyat profesörüdür. 2022 yılında Nobel aldı. Daha önce Olay adlı romanını okuyup çok beğenmiştim. Romanlarında genelde kadının özgürlüğü, evlilik, kürtaj, cinsellik gibi konulara değiniyor. Bu kitabı kitap grubumuzla okuduk. Dil ve anlatım çok iyi ama kitabın bazı sayfalarında sıkılmadım desem yalan olur. Bunun nedeni bence şu; Yazar 1940 doğumlu ve Fransa'da büyümüş. Anı/otobiyografi gibi görünen bu kitapta aşağı yukarı şimdi 80'lerinde bir Fransız kadını kendinden çok şey bulabilir bu romanda. İlk gençlik yılları, teknoloji ve modanın gelişimi ile aile ve toplumda meydana gelen değişimler, siyasi bazı olaylar, meslek sahibi olup evli çocuklu biri olunca yaşadığın farklılıklar... Bunları çok güzel vermiş. Ancak bazı terimlerin, kişilerin, olayların bizim hayatımızda karşılığı yok. Sürekli kitabın en arkasına verilen dipnotlara bakmak zorunda kalıyorsunuz. Pek çok duygu ortak aslında. Ama dediğim gibi bazı sayfaları sıkılarak okudum. Kitabın üzerinde "roman" yazıyor ama bu anı kitabı bence. Bir kurgu yok, belli başlı karakterleri takip edemiyorsunuz. Belki de bu nedenle bazı yerlerde sıkıldım. Anı-anlatı türünü sevenler için bence uygun.

Şeftali Melba Tartı

 Melba tatlısı Avusturalyalı soprano Nellie Melba'dan alır adını. Ünlü bir Fransız şef Melba'nın onuruna bu tatlıyı yapmış. Hafif pişirilmiş şeftalili ahududu sosu ve dondurma birlikte yeniliyor. Yani Peşmelba. Bunun altında tart hamuru olanı da şeftali melba tartı olarak biliniyor. 

Ben tarat hamuru yerine milföy ile yapılanı görüp denedim.

Tepsiye yağlı kağıt serdim. Üstüne milföy hamurunu bir kat olarak serdim. Çatalla delikler açıp fırında pişirdim. Önceden şeftalileri 8 parça olacak şekilde dilimledim. Üzerine 3 kaşık şeker, biraz su, biraz limon kabuğu rendeleyip pişirdim. Soğuyunca kabuklarını soyup suyunu süzdüm. Bu suyu kullanacağız sonra. 

Pastacı kreması yaptım. (benim tarifim göz kararı; 3 bardak kadar soğuk süt kaynamaya başlayınca kenarda karıştırdığım şu malzemeleri yavaş yavaş karıştırarak ekliyorum; 1yk un, 2 yk pirinç unu, 2 yumurta sarısı, vanilya, 3-4 yk şeker, bir parça tereyağı, 1 çay bardağı krema) Koyulaşınca altını kapatıp arada bir havalandırarak karıştırıyorum. 

Şeftaliyi süzerek elde ettiğim suyu tavaya alıp üzerine 1 tatlı kaşığı pirinç unu ve bu minik meyvelerden ekleyip hafif kıvam alınca altını kapatıp soğutuyorum.

Tepside soğuyan milföyün üzerine oda ısısına gelen pastacı kremasını yaydım. Şeftali dilimlerini dizip soğuyan sosu da üzerinde gezdirip buzdolabında en az iki saat dinlendirdim. Bence şeftali bu tatlıya çok yakıştı. 

Efes Antik Kenti Hakkında İlginç Bilgiler

 Efes Antik kentini mutlaka gezmişsiniz veya en azından duymuşsunuzdur. Ben daha önce dört kez gitmiştim. Bir kez de kızımla gece turu yaptık. Bazı küçük ayrıntıları bilerek gezmek daha zevkli olur diye düşünüyorum.

Mesela zafer tanrıçası Nike'ı görmeden geçmeyin. Elinde defne çelengi tutan tanrıça aynı zamanda kanatlıdır. Nike markası simgesini ve anlamını buradan alır. 

Kuretler caddesi üzerinde pek çok heykel var. Bunlar genelde önemli kişilere şükran göstergesi için yapılmış. bunlardan biri de bir doktor için yapılmıştır.

Celsus kitaplığına sırtınızı verdiğinizde sol çaprazdaki girintide buraya tuvaletini yapan lanetlenir yazısını mutlaka görün. (Tanrıça Hekateyi de çizmişler)

Tarihin ilk reklam panosunu da mutlaka görün.

Ve tuvalatler:

Son olarak da tavlanın atası sayılan ve zar atılarak oynan bu oyun agorada bulunuyor.

Sarmısaklı tereyağlı ekmek

 Bu ekmek tarifini @pastacıözgeköse nin sayfasında gördüm ve kaydettim. 

Bana farklı gelen tarafı Yudane (yudan) hamuru diye bir hamurla başlamaktı. İlk defa duyduğum bu teknik hamurun daha nemli ve yumuşak olmasını sağlıyormuş.

Öncelikle 50 gr un ve 50 gr kaynar su ile hamur hazırlayıp dinlenmesi için en az 3-4 saat bekletiyorsunuz. (ben bir gece önce yaptım)

-6-7 diş sarımsak, zeytinyağı ve azıcık suyu sos tenceresine alıp sarımsaklar yumuşayana kadar pişirip bir kenarda ılımaya bırakıyorsunuz. (ılıyınca sarımsakları ezip, içine kekik ve erimiş 2 kaşık tereyağını koydum. Tarifte bol maydanoz ve dereotu da vardı. Bir dahakine öyle deneyeceğim.)

Sonra 50 gr un, 80 gr ılık süt, 1 tatlı kaşığı instant mayayı karıştırıp kabarcık çıkarana kadar bekliyorsunuz.

Sonra 150 gr un, 70 gr süt, 40 gr erimiş tereyağı, 5 gr tuz, 10 gr şekeri Yudan hamuru ve mayalı hamurla en az 6-7 dakika karıştırıp yoğuruyorsunuz. Üzerini örtüp en az 1 saat bekletiyorsunuz.

Bezelere ayırıp en az yarım saat yine bekletiyorsunuz.

Sonra yumuşacık bezeleri elle ya da merdane ile açıp sarımsaklı, otlu karışımın yarısını bu bezelerin içine sürüyorsunuz. Rulo yapıp veya istediğiniz şekli verip fırın kabına yerleştiriyorsunuz. Burada yine 1 saat mayalanacak. Epeyce şişti gerçekten. Sonra yarısını kullandığınız sarımsaklı karışımın kalanının yarısını fırça ile ekmeğe sürüp fırında 180 derecede iyice kızarana kadar pişiriyorsunuz. Çıkarınca kalan sosu da üzerine sürüp en az yarım saat dinlendirip afiyetle yiyorsunuz.

Muhteşem kokulu yumuşacık ekmek oldu. 

Bisikletle Türkiye Turu, Thomas Stevens

 

Bu kitabı yarısına kadar okuyup tatile giderken başka bir kitap almıştım yanıma. Döndükten epey sonra yarım bıraktığımı hatırlayıp tamamladım. Aslında Bisikletle Dünya Tarihi kitabının Türkiye ile ilgili kısmı bu kitap.

Baştan söyleyeyim moral bozucu bir kitap. Ama detaylar ilginç ve bilgi verici.

Thomas Stevens bisikletiyle dünyayı dolaşan ilk kişi. Aslında tam bir tur atmış değil ama Nevada'dan yola çıktığında yıl 1880. Dört yıl sonra da Anadolu topraklarında. Avrupa'yı geçtikten sonra Trakya'dan Osmanlı topraklarına giriyor ve Ağrı'dan çıkıyor. Sanırım sonra İran'a geçiyor. Moral bozucu olan kısım Anadolu'nun sefilliği ve halkın yoksulluğu, cahilliği. Pek çok köyde yıkık dökük toprak evler var. Yazar kuru ekmek dışında bir lokma yiyecek bulamamaktan bahsediyor. İnsanlar sefalet ve pislik içinde, üstlerinde yırtık kıyafetler. Çoğu yerde toprak ve bozuk yollar var. Anadolu insanının bu sefalet içindeki kurnazlığını da çok iyi yansıtmış. Çeviri çok iyi ama kitapta dizgi sırasında gözden kaçmış bazı hatalar var. Pozitif yayınları bunu gözden geçirse iyi olur bence.

Yekpare Kırılganlıklar, Dinçer Yurttaş

 Bu blogda pek şiir kitabı paylaşmadım. Şiirlerin sahibi Dinçer'i iki yıl önce kaybettik. Bu kitabı eşi yayınlattı. İlk baskısına yetişemedim tükenmişti. İkinci baskısını aldım. Şiirleri çok beğendim. Keşke yaşasaydı ve bu kitaptaki şiirleri ne kadar beğendiğimi ona söyleyebilseydim. 

...Ah, kendini müjdeleyenler

yapboz kutusunda kaderini bekleyenler

böyle dümdüz kim kesti sizi?

Oysa bilmez misiniz

yaraları içe kanamayanlar

tamamlayamaz kendini...

...Aynalara bakıyorum,

keşke diyorum tüm yaraları yüzünde olsa insanın

hatırlaması ne kolay olur.

Yoko Ono'nun Sabancı Müzesindeki Sergisi

 

Yoko Ono'nun 67 parçadan oluşan İçses ve İçyapı adlı sergisini Sabancı Müzesinde ziyaret ettik. Klasik sergilerden biraz farklı ve benim de çok hoşuma giden bir tasarıma sahip. Sergiyi izleyip gitmiyorsunuz içine girip siz de bir şeyler yapıyorsunuz. Örneğin ilk fotoğrafta hayatında seni üzen her ağırlık için bir taş seçip kendi taş yığınını yapman isteniyor. Bir başkası dilek ağacı. Bir diğeri kendi anneni tanımlayan bir şeyler yazıp astığın bir duvar. benim en çok hoşuma giden beyaz bir masadaki kırık beyaz fincan ve tabakları eşleştirip istediğin dizaynı yapıp yapıştırıp rafa koymak oldu. Bu onarımı yaparken dünyayı da onardığını düşün diyor. Başka bir köşede objelerle kendi natürmortunu yapıyorsun veya resim çiziyorsun. İlgilenenler için sergi 27 Aralık'a kadar açık. Salı günleri ücretsiz, diğer günlerde öğretmen/öğrenci indirimi var.

Çoğu İnsan İyidir, Rutger Bregman

 

Kitabın adı pek kabul edilebilir değil galiba değil mi?

Yazar bunu ispatlamaya çalışıyor. Bize empoze edilmeye çalışılan kötülük çoğu zaman doğru değil diyor. Ayrıca kapakta da yazdığı gibi insanlık tarihinden pek çok olayı inceleyerek ve gerçek belgelere ulaşarak bunu yapmaya çalışıyor. Kitabın bazı yerlerindeki görüşlerine katılmadım ama çoğunlukla aynı fikirdeyim. 

Kitabın başlarında Sineklerin Tanrısı romanı ele alınmış. O romanda bir adaya düşen bir grup çocuğun nasıl zamanla vahşileştiğini okursunuz. Oysa gerçekte böyle bir olay olmamıştır. Hatta tem tersi olmuştur bu roman yazıldıktan yıllar sonra. Bir adada mahsur kalan 6 çocuk ve onları kurtaran kaptan arasında yıllardır süren dostluk ve yardımlaşmayı anlatır yazar. Sineklerin Tanrısında olduğu gibi değil yani. 

İkinci Dünya Savaşındaki Nazi soykırımından ateş etmeyen askerlere, Kitty Genovese cinayetinden Paskalya Adası'nın halkına kadar pek çok olayı incelemiş. Kötü insanların da neden kötülük yaptığını açıklamaya çalışmış. 

Akıcı bir kitap. İnsan psikolojisini incelemeyi, sosyolojiyi ve tarihi merak ediyorsanız sıkılmadan okursunuz bence.

Çinili Köşk'teki Selsebil Çeşmesi

İstanbul Arkeoloji Müzesine gidip de bu çeşmeyi görmeden dönmeyiniz. Restorasyon bitip de yeniden açıldığında hemen Eski Şark Eserleri binasına gidip detaylıca gezdim. Daha sonra bu çeşmeyi bir daha görmek için Sırça Saray (Çinili Köşk) binasına gittim. Fatih Sultan Mehmet'in yaptığı düşünülen bu köşk şimdi çok güzel çinilerin sergilendiği bir bina. İçerdeki çiniler çok güzel ancak be selsebil çeşmenin olduğu odaya mutlaka zaman ayırın. Böyle kademeli duvar çeşmelerine selsebil deniliyor. Bina yapılırken bu çeşme yok, sonradan ekleniyor. Kitabesinde yazana göre 1591'de III. Murat yaptırıyor (Kanuni'nin torunu). 

Bu çeşmenin bir adı ab-ı hayat çeşmesi diğer adı da tavuslu çeşme. Tavus kuşu açıkça görülüyor. Tavus cenneti, güzelliği ve ölümsüzlüğü simgeliyor. Süslemelerde kalem işçiliği ve altın yaldız kullanılmış.

Bu çeşmeden Osman Hamdi Bey de çok etkilenmiş. 1904'de çeşmenin önünde fotoğrafını çektirmiş. Ayrıca çeşmenin önünde Ab-ı Hayat Çeşmesi tablosunu yapmıştır. Köşk'ün bu bölümünde Osman Hamdi Bey'in tablosunun canlandırması da var. 

Böyle çeşmelerde su küçük çıkıntılardan akıp süzülürken çıkardığı sesle mekana huzur veriyordu. Ayrıca sıcak yaz günlerinde odaya bir serinlik de katıyordu. 

Stiller, Max Frisch

 Uzun zamandır okumayı istediğim bir romandı. (uzun zamandır okumayı istediğim belki 40 roman vardır bu arada, liste azaldıkça eklemeler oluyor). Yazarın Homo Faber kitabını okuyup beğendikten sonra başka neler var diye bakınca bunu görmüştüm. Üstelik eleştiriler de iyi yöndeydi. Yazarın en iyi romanı kabul ediliyor. Roman 1954'de yayınlanmış. 

Roman yavaş ilerliyor, içsel diyaloglar ve uzun cümleler okumayı zorlaştırıyor. Konu ilginç olduğu için ilerleyebiliyorsunuz. Ama günde 100 sayfayı rahatlıkla okuyan ben bu romanda 50'lere ulaşamadım. 

Neyse konuyu kısaca özetleyecek olursam, Amerika pasaportuyla seyahat eden bir adam (romanın anlatıcısı) İsviçre'ye giriş yapınca Stiller diye biri olduğu zannedilerek tutuklanır. Ama adam ısrarla ben Mr. White'ım der durur. Hatta onu yıllardır görmeyen eşi ve erkek kardeşi bile "evet bu Stiller" der. Hapiste bir defter tutması ve o deftere her gün bir şeyler yazması istenir. Stiller olmadığını ısrarla söyleyen adam pek kimseyi inandıramaz. Romanın ortalarına doğru ben de şüphelenmeye başladım. Sonunu söylemeyeceğim. Ama roman boyunca Stiller ve White'ın geçmişlerini okuruz. Son yüz sayfada biraz çözülmeler olur ama yine de net değil. 

Yazarın dili çok iyi ama hikaye durağan. Yine de okumaya değer. 

İstanbul Arkeoloji Müzesi'ndeki İştar Kapısı

 

İstanbul Arkeoloji Müzesinin 4 yıldır restorasyonda olan iki binası; Eski Şark Eserleri Müzesi ve Çinili Köşk yeniden açıldı. Eski Şark Eserleri bölümünü çok beğendim. Sadece iki eleştirim olacak; Birincisi vitrindeki eserlerin açıklaması alttaki bantta yazıyor ama örneğin 10 numaralı eserin açıklaması 1,5 metre ötede sağda, tam altına denk düşmüyor. Ne olduğunu okuyabilmek için vitrinin önünde sağa sola gidip gelmek zorunda kalıyorsunuz ki başkaları varken bu pek mümkün olmuyor. Açıklamalar tam altına gelen bölümde olsa daha pratik olurdu. İkinci eleştirim de pek çok kişinin heykelleri ellediğini gördüm, ne uyaran var ne uyarı tabelası var. Günde 100 kişi ellese ki bence daha fazla, elinizin yağı, kiri ve ısısı o esere/heykele zamanla zarar verir, siyahlaşır. Bunun için bir çözüm bulunması gerekir.

Müzenin bölümlerinden biri Babil'deki İştar Kapısı ve tören yolu bölümü. MÖ 575'de boyalı pişmiş topraktan yapılan aslan, at, boğa gibi betimlemelerden oluşan tuğla duvar çok güzel. Babillerde her yıl mart/nisan aylarında kutlanan yeni yıl bayramının 10 gününde İştar Kapısı ve tören yolundan geçilerek tapınağa gidilirdi. Bu bayram günümüzde Nevruz'a ilham olmuştur.

İştar Kapısı Babil kentinin dört kapısından biriydi. Alman arkeologlar Babil'deki kazıyı 1899'da başlatmış ve ele geçirdikleri tuğlaların çoğunu tek tek numaralandırıp Berlin'e (Pergamon Musemum) götürmüşler ve orada yeniden inşa etmişlerdir. Bu çalınan parçalardan geriye Arkeoloji Müzemizde sergilenen bu bölüm kalmıştır. 

Paris'in Geniş Bulvarları

Paris'e gittiğimde cetvelle çizilmiş gibi düzgün ve geniş bulvarlar çok ilgimi çekti. Görüntü güzel ama bende hafif bir rahatsızlık hissi uyandırdı. Biraz araştırdığımda III.Napolyon'un şehir plancısı Baron Eugenne Haussmann'ı bunun için görevlendirdiğini öğrendim. (Hatta Haussmann Bulvarı adında bir bulvar da var)

1850'lere kadar şehrin labirent gibi karışık ve dar sokakları varmış. Ayrıca İhtilal sırasında halkın dar sokaklarda barikatlar kurup, labirentlerde kaçıp saklanması çok kolaymış. Bu geniş bulvarları yapma sebeplerinden biri de barikat kurmayı ve kaçmayı zorlaştırmakmış. 

Ayrıca amaçlardan biri pislikten ve koleradan kırılan, kanalizasyon sistemi olmayan şehri yenilemek tabiki. Örneğin anlatılanlara göre 1840'da merkezde küçücük apartman dairelerinde 15-20 kişi yaşarmış. Bu da salgının hızla yayılmasına neden olmuş. Sokakların genişliği en fazla 5 metre imiş ve nüfus arttıkça ulaşımı da zorlaştırıyormuş. Şehirde açık alanlar, hava alınabilecek yerler de yokmuş. 

1959'da bile Paris halkı yavaş yavaş yapılanlardan memnun olmaya başlamış. Ferah sokaklar, ağaçlandırılmış parklar kimin hoşuna gitmez. 

Bu düzenleme çalışmaları aşama aşama yapılmış ve çok masraflı olmuş. Hatta bazen para bulunamamış. Muhalefet artmış. 

Paris merkezinin yüz ölçümü iki katına çıkmış. 

Nihayetinde üçüncü aşamadaki çalışmalar devam ederken Napolyon'a muhalefet artar ve Haussmann da acımasızca eleştirilir ve görevden alınır. Bunun sebebini şöyle açıklar; "17 yıl boyunca şehrin altını üstüne getirerek halkın alışkanlıklarını bozdum." der.

Bırak Yapsınlar Teorisi

 Evet böyle bir teori varmış. Hatta Mel Robbins'in bu adla bir kitabı da var. Let Them teorisi. (teori dediğine bakmayın bilimsel değil elbette) Geçenlerde bir kitapçıda kitapları karıştırırken gördüm. Yemyeşil kapağı ile ön taraflardan sırıtıyordu. Ayaküstü birkaç dakika inceledim. Daha sonra bir youtube kanalında bir psikolog bu kitap hakkında konuşuyordu, onu dinledim. Son yıllarda uygulamaya çalıştığım bazı şeylerin kitapta anlatıldığını fark ettim.  Kısaca şöyle; başkalarının davranış ve düşüncelerini kontrol edemezsin ve hatta değiştiremezsin. O halde umursama. Kendi seçimlerini yap ve onaylanma beklentisini bırak. 

Doğduğumuz ve büyüdüğümüz şehir, mahalle, aile farklı, genlerimiz, doğuştan getirdiğimiz özelliklerimiz, korkularımız, eğitimimiz farklı. Okuduklarımız, karakterimiz, izlediklerimiz ve yaşadığımız iyi/kötü olaylar farklı. Biz nasıl aynı olalım? O yüzden eşini, arkadaşını, çocuğunu, anneni-babanı, kardeşini, komşunu bir dereceye kadar anlamaya çalışabilirsin ama değiştiremezsin. Hatta bazı insanların psikolojik sorunları varken... O halde neden kendimizi üzelim? Bunları yaşayarak öğrendim. Mesela kızımın odası ve gardırobu her zaman çok dağınıktı. Topluyorum bir gün sonra aynısı oluyordu. Konuşuyorum, sitem ediyorum ama değişmiyor. Sonra neden bunu takıyorum? dedim. Kendi odası. Zararı kendisine. Benim söylememle değil yaşayarak öğrenmesi daha önemli. Söylenmeyi bıraktım. Bu duruma takılmamaya çalıştım. Başardım da. Sonra zamanla arkadaşları gelmeden odasını toplamaya başladı. Yavaş yavaş düzene girdi. Girmeyebilirdi de.

Günlük hayatta sıklıkla markette, trafikte, apartmanda birilerine sinir olabiliyoruz. Bunları kafaya takmak, düzeltmeye çalışmak, eleştirmek çoğu zaman bir işe yaramıyor. O sırada yapabileceğimiz bir şey varsa tamam yapalım, söyleyelim. Ama savaşmaya gerek yok. Bunu takmadan hayatımıza devam etmek gerek. Çoğu zaman bunu uyguluyorum. Tabi ki başaramadığım zamanlar oluyor. 

Psikolog kitabı anlatırken, "bırak ne düşünürlerse düşünsünler" den de bahsetti. Bunun bizim toplumumuzda uygulanması biraz zor. Bazı durumlarda benim için de uygulaması zor. Yıllar önce çalışma hayatımın ilk yıllarında dedikoduyu çok seven, boşboğaz bir kadının hakkımda bir dedikodu yaptığını tam 15-16 yıl sonra öğrendim. Açıkça bana bir iftira atmıştı. Hiç yapmadığım ve yapmayacağım bir şeyi ima etmiş. Diğer kişi de bu imadaki durumu yapmışım gibi bir kaç kişiye söylemiş. Hatta sonraki çalıştığım kuruma bile ulaşmış bu laf. Tabi beni iyi tanıyan ve buna inanmayan biri hafifçe ağzının payını vermiş. Ama ben bunu çok uzun zaman sonra öğrendim. Çok üzüldüm. Kim bilir kimlere söylemişti. İnsanlar hakkımda ne düşünmüştü? Telefon numarası bende yoktu. Zaten sadece bir yıl beraber çalışmıştık ve samimi de değildik. Önce "amaan ne düşünürse düşünsün" dedim. Ama dedikodumu yaptığı insanlar söylediğini doğru zannedebilirdi. Bırak yapsınlar teorisi burada bende işe yaramadı. İnstagramdan buldum kadının hesabını ve ona ağır bir mesaj attım. Gördü, cevap yazmadı. Sonra engelledim. İçim rahat etti mi evet etti. Bu bana ders olsun dedim, gözümle görmediğim veya birinci kişiden duymadığım, hele hele güvenmediğim kişilerin hiçbir söze inanmayacağım dedim. Çünkü benim başıma geleni ben başkasına yapmak istemem.

Pek çok konuda anlatacaklarım, deneyimim, bir fikrim hatta bilgim varsa da bunu çoğu zaman anlatmayı istemiyorum. Çünkü çoğu sohbet ego tatmini gibi oluyor günümüzde. Bırak öyle sansınlar diyorum. 

Bazı insanlar "bu konuda sizin haberiniz olmayan çok şey biliyorum, ooo ben neler biliyorum neler" gizemini seviyor. Önemli hissediyor.. Bırak öyle hissetmeye devam etsin diyorum. 

Bu gerçekten her şeyi kontrol etmeye çalışma sıkıntısını da bitiren bir şey. Fark ettikçe yapmaya çalışın bence.

Algernon'a Çiçekler, Daniel Keyes

 

İlginç bir roman. Hem düşündürücü hem de duygu yüklü. Bir yerinde gözlerim doldu hatta. 

Yazar psikoloji eğitimi almış bir editör. Bu roman önce bir dergide bölüm bölüm yayınlanır ve çok ilgi görünce genişletilmiş hali kitaplaştırılır. İlk basım yılı 1966. Bilim kurgu türünde yayınlanır.

Yazar Keyes bir dönem lisede zihinsel engelli çocuklarla çalışırken bu romanı yazma fikri aklına gelir.

Roman IQ seviyesi 70'lerde olan Charlie'yi anlatmaktadır. Roman aslında Charlie'nin ilerleme raporu notlarıdır. İlk sayfalarda yazım hatalarıyla dolu kısa cümleler vardır. Sonra Charlie'ye bir beyin ameliyatı yapılır ve yavaş yavaş IQ'su 180'lere çıkarken yazı şekli de değişir. Ondan önce bu ameliyat bir kobay fareye uygulanmıştır. İsmi Algernon. Fakat zamanla farede gerileme görülür. Aslında bu deney ilk kez bir insana uygulanmıştır ve sonuçları tam belli olmadan medyaya sunulur. 

Romanın bence en etkileyici kısmı Charlie'nin düşük zeka seviyesine sahipken eğlendiği ve çok mutlu olduğu arkadaşlarının, zeka seviyesi artınca onunla alay ettiklerini anladığı sayfalar. Ailesi ve hatta annesi de çok sorunlu bir ilişkisi var. Charlie'nin yaşadığı başka bir sorun da zekası birkaç hafta içinde artarken duyguları ve tecrübeleri 12-13 yaşındaki bir çocuk gibi kalmıştır ve hızla gelişemez. Detay vermeyeyim ama güzel bir kitap bence. Zeka mutluluk getiriyor mu? Fazla şey bilmek veya düşünmek ne kadar iyi? Bunları sorguluyorsunuz. 

Tarihteki İlk Reformlar, Uru-KA-gina Reform Kanunları

Fotoğraftaki pişmiş topraktan koniler çivi yazısı ile yazılmış, Sümer şehir devleti Lagaş kralı Urukagina'ya ait kanunlardır. Yaklaşık MÖ 2400 yıllarına aittir. Tarihte bilinene en eski sosyal reform kanunlarıdır. Metinde kralın yoksulları, kimsesizleri ve dulları güçlülerin zulmünden korumak için aldığı önlemler anlatılır. Tarihte özgürlük ya da kurtuluş anlamına gelen Sümerce ama-gi kelimesinin geçtiği ilk yazılı metindir. Kanunlarda din sömürüsünü engelleme, kölelik, ticaret, mülkiyet hakkı ile ilgili düzenlemeler de vardır. 

Konik olmasının nedeni ise bu dairesel hat çevrilerek satır satır yazı yazmaya imkan tanıyordu. 

Paris, Louvre Müzesi

Canelé keki

 (Canneles de denir)

Fransa'nın Bordeaux bölgesine özgü, tatlı rom eklenerek yapılan yapışkan bir kektir. Dışında karamelize olmuş biraz sert bir kabuk var içi ise yumuşak. Kabuğun böyle olması için kalıbın içini tereyağı ve saf balmumu karışımı ile kaplamanız gerekiyor. Bu şekli elde etmek için özel silindirik bakır kaplar kullanılıyor. 

Bu mini keklerin tarihi ise şöyle; İlk kez 15.yüzyılda Bordeaux Annonciades Manastırında rahibeler tarafından yapılmıştır. Ö dönemde civardaki şarap üreticileri şarabın daha berrak olması için yumurta akı kullanıyormuş. Kalan yumurta sarıları da ziyan oluyormuş. Rahibeler bu israfı önlemek için bu keki geliştirmişler. Fransız İhtilalinden sonra pek çok manastır kapatılınca bu kek unutulmuş. 20.yüzyılda bilinmeyen bir pastacı tarifi bulup denemiş ve rom eklemiş. 

Hikayesi olan her şeye bayılıyorum. 

(Fotoğrafı Paris seyahatimizde çektim. Özellikle canelé arayıp bulmuştum. Tadı çok güzeldi. )

Hamburg'un Kanalları, Speicherstadt

Hamburg'da Amsterdam ve Venedik toplamından daha fazla kanal olduğunu biliyor muydunuz?

Hamburg'a iki kez gittim. İkisinde de bu kiremit binaların bulunduğu kanal bölgesi çok hoşuma gitti. 

Bu kanallar Elbe Nehri'nin kolları üzerinde. 1883-1927 yılları arasında serbest liman bölgesiymiş.  Açılışını II. Wilhelm yapmış. Buradaki binalar meşe kazıklar üzerine yapılmış dünyanın en büyük depolarıymış. Günümüzde UNESCO kültür miras listesinde ve pek çok restoran, cafe, müze bulunuyor. Örneğin Miniatür Wunderland'ı mutlaka görmelisiniz. Bir de iki gidişimizde oturup kahve içtiğimiz Kaffeeröterei'da burada. 

 

İlyada, Homeros

 

Homeros'a atfedilen İlyada dünya edebiyatının en önemli eserlerinden biridir. MÖ 8. yüzyılda yazıya geçirildiği tahmin edilmektedir. Eser, 10 yıl süren Truva Savaşı'nın son birkaç haftasına odaklanır. 

Truva antik kentine ayrı bir ilgim var. Yıllar önce İlyada'yı bölüm bölüm okumuştum. Şimdi baştan okumak istedim. Şiirsel bir kitap. Çok sayıda tanrı ve mitolojik karakter vardır. Bu biraz zorlayıcı olabiliyor. Bu isimleri kısa notlar alarak okudum. Sık sık dönüp baktım. Normal bir roman gibi akıcı değil. Tarihe merakı olan herkes bu kitabı okuyup Truva'yı öyle gezmeli bence.