Kediler hakkında

 

Kediler yaklaşık 12 000 yıldır insanlarla birlikte yaşayan canlılardır. Seveni de çok sevmeyeni de, hatta nefret edip kedi sevgisini anlamsız bulanı da..

Kediler köpekler gibi eğitilemeyen, bir sürü halinde gezmeyen veya hiyerarşi kabul etmeyen canlılardır. Sizinle bağ kurar ama bağımlı kalmazlar. 

Yerleşik yaşamın başlamasıyla köpek, koyun, at veya sığır evcilleştirilirken kedilerin insanlara yanaşmaya başlaması kendiliğinden olmuştur. Tarımsal ürünün saklandığı depolar arttıkça fareler de çoğalmış ve kediler de insanlara yakın yerlerde yaşamaya başlamışlardır. Ne de olsa insanların olduğu yerde yiyecek de boldur. 

İnsanların hayvanları insan merkezli, insansı özelliklerle anlamlandırma çabası bana hep garip gelmiştir. Kediler nankördür, köpekler sadıktır, tilkiler kurnazdır, aslanlar cesurdur, yılanlar soğukkanlıdır gibi. Oysa bunlar insanlara ait özelliklerdir. Böyle bakacak olursak köpekler itaatkar, gurursuz insanlar gibidir öyle değil mi? Hatta dilimizde "köpek gibi" deyimi hakaret olarak kullanılır. Bu da garip bence. Mesela kedilerin ne nankörlüğünü görmüş olabilirsiniz? Sahibi ölünce mezarında bekleyen köpek örneği verilir hep. Çünkü onun kokusunu en son aldığı yerdir orası. Ama böyle köpek çok azdır ve sanki hepsi böyle olacakmış gibi inanılır. Ölen sahibini yiyen leşçil köpekler de vardır. Onu ne yapacağız?

Kediler Antik Mısır'da kutsal kabul edildiler, Ortaçağ'da siyah kediler şeytan yerine konuldu, veba salgınında onlara yeniden değer verildi. Günümüzde ise komik kedi videoları ile yeniden popüler oldu. 

Kediler bakımı kolay, zahmetsiz, çok ilgi istemeyen, yalnız bırakılmayı dert etmeyen hatta bazen yalnız takılmayı seven hayvanlardır. Bu nedenle insanlar için ideal eşlikçidir. Mamasını suyunu veren kişiyle ayrı bir bağ kurarlar. Kucağınıza gelip o muhteşem iyileştirici gırrr sesini çıkarırlar. Bir de tüylerini biraz okşayıp ona sarıldınız mı günün yorgunluğunu atmanıza yardımcı olurlar. Üstelik gerçekten çok komiktirler. Yüz ve vücut ifadeleri, tekrarlayan davranışları çok komiktir. Örneğin çarşaf ya da masa örtüsü sererken altına girip dakikalarca çıkmazlar, koridorun bir köşesinde sizi heyecanla bekleyip bir anda önünüze atlayıp heyecanlanırlar, tülün /perdenin arkasında bekleyip patilerinin göründüğünden habersiz saklandığını sanırlar. Kuş veya sinek görünce dört nala koşup garip sesler çıkarırlar. Küçücük kutuların içine sığmayı becerirler. Yeni yapılmış yatağa veya katlanıp üst üste konulmuş nevresimlerin üstünde uyumaya bayılırlar. Evde uyuyan biri varsa onu asla yalnız bırakmazlar. Eve gelen her yeni şeyi koklamaya bayılırlar. Çok meraklı olan bu hayvancıklar yaptığınız her işe burunlarını sokarlar. 

Modern dünyada küçülen evler, yalnızlaşmayı tercih eden insanlar için en ideal canlıdır kediler. Bunu anlamayan insanlar "kedi manyağı kadın" benzetmesine de bayılırlar. Ben her şeyin fazlasını ve abartılmasını zararlı buluyorum. Kedileri de köpekleri de çok severim ama takıntı durumunda bir davranış geliştirmem. Geliştirenlere de engel olmam. Kimseye zarar vermiyorlarsa bana ne?

Bir kitap önerisi; Doris Lessing, Kedilere Dair, Metis Yayınları

Zincirli Han, Kapalıçarşı

 

Kapalıçarşı'nın Mercan kapısından girip kolayca ulaşabileceğiniz bu han bence Kapalıçarşı'nın en güzel yeri. Hatta belki de en fotojenik yeri de olabilir. 1708' de inşa edilmiş. Zemindeki taşlar orijinal. 

Han dikdörtgen planlı ve iki katlı. Alt katta dükkanlar, üst katta da bu dükkanların atölyeleri var. (kuyumcu, tespihçi ve antikacı var) Kesme taş ve tuğladan yapılmış. Zincir adı giriş kapısındaki zincirden geliyor. Girişte çay ocağı da bulunuyor. Çayınızı kahvenizi alıp üst katta soluklanın bence. 

Minik avluda bir ağaç var. 

Burası pek çok film ve dizide kullanılmış. 

Kore Dizisi , My Mister

 İlk defa bir Kore dizisi izledim. Düzenli dizi izleme alışkanlığım yok. Ama zevkine güvendiğim arkadaşım tavsiye edince izledim. 16 bölümlük bir dizi. Üstelik yeni de değil. 2018'de çekilmiş. 1-2 bölüm izlerim sıkılırsam devam etmem diye düşünmüştüm. Derken İnstagramda dizi/film tavsiyesi yapan bir sayfada "en iyi Kore dizisi" olarak My Mister'ı verdiğini gördüm. 

Diyaloglar çok fazla değil. Ama bazı cümleler durup düşünmeye itiyor insanı. İşyerinde veya özel hayatta stresli anların içine ne kadar sıkışırsak sıkışalım yine de iyi ve doğru davranmanın ne kadar özel ve gerekli bir davranış olduğunu çok güzel anlatıyor. Özellikle başroldeki Park Dong Hoon'da bunu görüyoruz. Üç erkek kardeşin ilişkisi de çok güzeldi. Oyunculuklar abartısızdı. 

Dikkatimi çeken şey sürekli yiyip içmeleri. Kore içkisi Suji masadan eksik olmuyor. Bu sofra sahneleri diziyi daha sıcak hale getirdi benim için. Zaten yapılan bir araştırma dizi ve film sahnelerinde sofra varsa izlenirliği artıyormuş. Daha samimi diyaloglar mı oluyor bilemedim..

Kore hükümetinin dizilere ve müzik gruplarına özellikle bütçe ayırdığını ve bu konuda geniş araştırmalar yaptıklarını okumuştum. Başka Kore dizisi izlemediğim için karşılaştırma yapamayacağım ama akıcı, yormayan insani özellikleri vurgulayan bir dizi isterseniz tavsiye ederim.

Bu arada başroldeki Lee Sun-Kyun çok başarılıydı. Ancak oyuncunun 2023'de intihar ettiğini duyunca çok üzüldüm.

Fikir birliği yapmak şart mı? Farklı olamaz mıyız?

 

Sürü psikolojisi ile hareket eden toplumlarda aynı fikirde olmak çok önemli. Bahsettiğim siyasi bir fikir olmak zorunda değil; hangi yemek daha güzelden tutun da, hangi oyuncu daha iyi , hangi marka kıyafet daha güzel veya gittiğiniz tatil yerine kadar. Biz farklı renklere tahammül edemeyen bir toplumuz. İstiyoruz ki benim tercih ettiğim tatil/ plaj en beğenilen en güzel sahil olsun, benim gittiğim restoran en iyisi olsun, okuduğum yazar veya beğendiğim oyuncu (sanki onu ben keşfetmişim gibi) en iyisi olsun. Bunda herkes aynı fikirde olsun hatta. " Ben Bodrumu değil Ayvalığı daha çok seviyorum" de bakalım başına neler gelecek. Ya da "o restoranı değil şunu tercih ediyorum" de. Seni ikna etme çabaları başlar hemen. Sanki senin algında bir hata var, bazı şeyleri görememiş veya fark etmemişsindir. Onlar fark etmiştir ama. En iyiyi o bilir hatta. Üstün olma çabası. "Benim fikrimde buluşalım" isteği ... Aslında az gelişmiş toplumlara özgü bir ruh hali bu. Diğerlerinden farklı olma öne çıkma çabası. Biz çoğu zaman konuşmuyoruz, yarışıyoruz. Ego savaşı yapıyoruz, kendini ispat çabası.. Bu yazdıklarımda iki durumu iç içe ele alıyorum farkındayım. Ama genelde birlikte yaşandığı için böyle yazmayı tercih ettim. 

Birincisi; En iyiyi en güzeli ben bilirim, yaparım ve takip ederim kafası.

İkincisi; Farklı fikre, zevke, yaşama tahammül edememe, kendininkini empoze etme çabası. 

Zaten birincisi bir kişide varsa ikincisi de peşinden geliyor. 

Geçenlerde bir videoda yurt dışında üniversiteyi okuyan bir genç kızdan dinlediğim durum beni bunları düşünmeye itti. Kız diyor ki; Ben farklı fikirlere değer vermenin ne demek olduğunu üniversitede öğrendim. Ortaokul ve lise hayatım boyunca Türkiye'de hep tek bir doğru cevap olması gerektiğine inandırıldık. Farklı bir fikir değer görmüyor hatta alay konusu olabiliyordu. Öğretmen de farklı fikre açık olmadığı gibi otoritesi sarsılmış olarak hissediyordu. Ama üniversitede "her fikir değerli, küçücük de olsa fikrini bizimle paylaş" hissini çok güzel veriyorlar diyor. Hoca herkesi tek tek dinliyor, kendisi daha az konuşuyor. Şunu anlıyorum maalesef; bizim eğitim sistemimizde tek doğru cevabın olduğu sınavlarla büyüyor çocuklar.  Ayrıca Anne babalar da çocuklarına birey gibi davranmıyor maalesef. Çocuklarını farklı fikirlerin konuşulduğu ve önemsendiği bir ortamda büyütemiyor ve olaylara farklı açıdan bakma konusunda çok yetersiz. Farklılıklara açık olmak sadece fikirlerde kendini göstermiyor. Farklı giyim tarzlarını garipsememek, farklı yaşam şekillerini kınamamak da dahil buna. 

Kalabalık arkadaş ortamlarında sohbeti kazanma, haklı çıkma çabası ile konuşanlar genelde lafı uzatırlar, karşısındakini dinlemezler. Önemli olan kendilerinin ne söylediğidir.  Kendi anlattıklarını o kadar enteresan ve doğru buluyorlar ki adeta etraftakilere o konuda demeç veriyorlardır. Ama ego çatışması yapmayan, zeki insanlar kendini anlatmaktan çok gözlemcide kalıp karşısındakini dinlemeye çalışıp "acaba farklı ne öğrenebilirim" diye bakarlar.  gerçekten dinlerler, kendilerinin dinlenmediği yerde de farklı fikre tahammül edilmediğini anlayıp konuşmaya gerek duymazlar.  Buna bir dikkat edin. Çok konuşan, sazı eline alıp açıklamalar yapan mı kısa ve öz konuşan veya hiç konuşmayan mı olmak istersiniz?  

Einstein zekanın ölçüsü değişme yeteneğidir demiştir. "En iyi fikir bende, en iyi zevk benim" inancıyla konuşanlar zaten değişime açık değillerdir. 

Aslında temelde şunu bilmeliyiz; hiçbirimiz aynı değiliz. İyi ki aynı değiliz. Farklı mizaçlarla dünyaya geldik, farklı ailelerde büyüdük, yetenek ve ilgilerimiz farklı, okuduklarımız izlediklerimiz farklı, karakterlerimiz farklı, yaşamda başımıza gelen acılar ve şanslar da farklı. Zevklerimiz niye aynı olsun? sevdiğimiz renkler, yemekler, giysiler, tatiller neden aynı olsun? Neden siyasette, edebiyatta, müzikte, sinemada aynı düşünelim? 

Her konuda en iyi ben bilirim çabasından kurtulmak, kendimiz anlatmaktan çok diğerlerini dinlemek ve farklıya açık olmak büyük bir sakinlik ve rahatlık veriyor insana... En yakın arkadaşlarım zaten böyle insanlar, sohbetlerimiz böyle. Çok şey öğreniyorum, ego savaşı yok, çok eğleniyorum ve olduğum gibiyim. Yanlış anlarlar mı derdim yok. 

Sür Pulluğunu Ölülerin Kemikleri Üzerinde, Olga Tokarczuk

 İlginç bir kitap. Kitap grubumuzla "Doğu Avrupa edebiyatından neler okuyabiliriz?" diye düşünürken bulduğumuz yazarlardan biri Olga Tokarczuk. 2018'de Nobel almış, Polonya'da en fazla okunan yazarlardan biri ve aynı zamanda kitapları 40'dan fazla dile çevrilmiş. Kendisi çevre ve insan hakları için mücadele eden de biri. 

Roman kahramanı Jannina, yaşadığı ücra kasabada biraz kaçık yaşlı bir kadın olarak görünen biri. Eskiden köprü yapımında çalışmış bir mühendis. Şimdi kışın sadece üç kişinin yaşadığı bu köyde uzun ve karanlık kış günlerini astroloji haritalarına bakarak ve zengin Varşovalıların yazın kullandıkları evlerine kış boyunca göz kulak olarak vaktini geçiriyor. Bir de bazı günler bir okulda çocuklara İngilizce dersi veriyor. Görüştüğü çok az kişi var. Bazen kasabaya iniyor. O, insanların doğumunda takılan isim yerine kişilerde ne his uyandırdığına göre bir isim verilmesi gerektiğini düşünüyor. Bu nedenle romanda bazı kişilerin adlarını pek öğrenemiyorsunuz; Garip, Koca Ayak, Siyah Palto veya Müjde gibi isimler kullanıyor. 

Roman aslında bir cinayet-polisiye roman. Kasabada esrarengiz cinayetler işleniyor. Baş karakter Jannina bu ölümlerin hayvanlar tarafından intikam almak için gerçekleştirildiğini iddia ediyor ama pek kimseyi inandıramıyor. Ayrıca Jannina ölen kişilerin doğum günlerini bulup onların haritalarını da yorumluyor. Ayrıca romanda sık sık William Blake'in şiirlerinden dizeler de var. Zaten romanın adı da bu dizelerden biri. Roman hakkında daha fazla detay veremeyeceğim, çünkü sonu hakkında ipucu vermekten çekiniyorum. Okuması kolay, akıcı bir roman. Biraz gizem de var, merak ediyorsunuz yani. 

Çeviren; Neşe Taluy Yüce, Timaş Yayınları

Bu kitap Spoor / Pokot isimleriyle filme de çekildi.

Valençay Peynirinin Napolyon ile Ne İlgisi Var?

 Fransa'da Loire Vadisinde bir kasaba adı Valençay. Fransa'da hem şarabı hem peyniri AOC etiketi almış ilk yerdir burası (Fransa'nın coğrafi işaret etiketi) 

Keçi sütünden üretilen ve üstü kesik piramit şeklindeki Valençay peyniri buraya özgüdür. Dışı odun külü ile kaplanmıştır. 

 

Valençay'ın şatosu da meşhurdur. Şatonun sahibi, Napolyon'un diş işleri bakanı olan Talleyrand'dır. Napolyon'un midesine düşkün olduğunu bilir ve onu şatosunda ağırlamak ister. (Anlatılanlara göre bu bu peynirin asıl şekli piramit gibiymiş. )Yemek sırasında Napolyon'a bu peynir ikram edilir. Mısır seferinde istediği başarıyı yakalayamayan Napolyon piramiti görünce tepesinin tası atar ve ayağa kalkar, kılıcını çekip peynirin tepesini uçurur. Valençay o günden beri peynirlerini böyle ucu kesik yapar.... Başka bir hikayede Talleyrand'ın Napolyon'u kızdırmamak için peyniri önceden kestirdiği söylenir. 

Ben de tarihsel öneme sahip bu peyniri çok merak ettim. Paris'e giden arkadaşımdan almasını istemiştim. O da arayıp bulmuş sağ olsun. İçi yumuşak ve çok lezzetli. 

Lezzetli Dünya Tarihi ve Lezzetli Fransa Tarihi

İki harika kitap tavsiyem var. Tarih ve yemek tutkunlarına. Bazı tarihsel olayların yiyeceklerle ilişkisine veya bazı yiyeceklerin tarihsel hikayesine meraklıysanız bu iki kitabı mutlaka okuyun. Altını çize çize okudum. Dönem dönem bazı konulara takılıp o konu ile ilgili derinlemesine okumayı seviyorum. Yeme içme tarihi de bunlardan biri oldu. Burada bahsedeceğim iki kitap da Say Yayınlarından çıkmış. Lezzetli Fransa Tarihi'nin yazarları Stephane Henaut ve Jeni Mitchell. Lezzetli Dünya Tarihi'nin yazarı ise J.M. Mulet. 

Lezzetli Dünya Tarihi kitabında ilk insanların yiyeceklerinden başlıyor, buğday tarımına veya Mezopotamya, Mısır , Roma ve Yunan medeniyetlerinin yeme içme alışkanlıklarına kadar gidiyor. Hristiyan ve Arap Ortaçağındaki bazı yasaklamalara Amerika'nın keşfi ile küreselleşen bazı yiyecekleri anlatıyor ve endüstriyel mutfaktan çıkıyor. Birbirini etkileyen mutfaklar, pişirme teknikleri ve içeceklere de bolca değinilmiş.

Lezzetli Fransa Tarihi ise daha çok yemek kültürü kitabı gibi. Pek çok not aldım, kitapta okuduğum bazı şeyleri daha detaylı araştırdım. Başlıklar çok ilgi çekici; Böbrek Bakiresi, Tabaktaki Galyalılar, Feodal Yemek, Erik Savaşları, Fetih ve Çikolata, Savaş ve Bezelye, Kafelerdeki Devrim, Beşinci Krep ve Peynirlerin Kralı sadece bazıları. Ara ara açıp yeniden okumayı isteyeceğiniz türden mizahi dili ile muhteşem bir kitap.

Utanmak mı pişman olmak mı?

 Yanlış bir şey yapan kişi bunu henüz kimse fark etmeden, anlamadan üzülüp pişmanlık duyuyorsa bu değerlidir. Kendi kendine iç hesaplaşma yapmıştır ve davranışının yanlış olduğunu kabul etmiştir. Kaynağı içseldir. Bahanelere sığınmıyordur. Muhtemelen de bir daha yapmaz. Telafi etmeye çalışır. Ama birileri fark ettiğinde duyduğu his artık pişmanlık değildir. Utanmadır. Yaptığım ortaya çıktı, ne yapacağım şimdi, rezil oldum duygusu yani. Pişmanlık hissi tek başına hissedilir, utanma toplumsal bir durumdur. Dışsaldır. Başkalarının gözünde nasıl göründüğünle ilgilidir. Hiç yoktan iyidir yine. Ama ortaya çıkan bu yanlış davranışa rağmen ne pişman oluyor ne utanıyorsa bu yüzsüzlük gibi görünen, kendini toplum içinde kurtarma çabasıdır. Hatasından ders almamıştır, hatta kendini küçük detay yalanlarla haklı çıkararak ve karşı tarafı abartmakla suçlayarak işin içinden sıyrılmaya çalışır. Bu kişiler hep böyledir değişmezler. Onlarla konuşmak laf anlatmaya çalışmak anlamsızdır. Çünkü kişisel imajlarını kurtarmak için her şeyi yaparlar. Sizi yalancı veya abartan taraf olarak göstermek için her yalanı uydururlar. Siz temizlemekle uğraşırsınız. Çevredekileri inandırma çabaları vardır zaten. O yakın çevresi de ona "yanlış yapmışsın" demediyse ihtiyaç duyduğu onayı almıştır artık. 

Utanmak insanı küçültebilir pişmanlık ise olgunlaştırabilir. İyi arkadaşlar kişilere olgunlaşma imkanı vermelidir. Burada yanlış yapmışsın diyebilmelidir. 

Uçurtmalar, Romain Gary

 

En sevdiğim yazarların başında gelir kendisi. 

Olayların insanın içine işleyen yanlarını ustalıkla ve yalın bir dille anlatan yazarın yazdığı her şeyi seviyorum. İkinci Dünya Savaşını yaşamış hatta bizzat savaş pilotu olmuştur. Çok iyi gözlemcidir. Hiçbir romanında tekrara düşmeden insan hikayelerini anlatır. Uçurtmalar da onlardan biri. Normandiya sahiline yakın kurgusal bir yer olan kırsal Clery'de geçen "aşkın ve direnişin" öyküsü. Hatta ayrılığın, unutmamanın ve güvenmenin de öyküsü. (Romanın bir bölümünde Polonya'da var)

Roman Ludo'nun dilinden anlatılıyor. Roman boyunca onun büyüyüp olgunlaşmasına şahit oluruz. Amcası ve onu büyüten kişi uçurtma ustası Ambroise Fleury'dir. Umut ve insanlık onurunu temsil eder. Lila ise Ludo'nun biricik aşkıdır. Marcellin Duprat meşhur bir restoran sahibidir. 

Romandaki kişiler savaşın bireyler üzerindeki psikolojik ve ahlaki etkisini çok güzel yansıtırlar. Direniş sadece silahlı mücadele ile değil insani değerleri koruma biçimi olarak da ele alınmıştır ki buna bayıldım.

Kitabın ilk yüz sayfası biraz monoton gibi, yarıdan sonra elinizden düşüremeyeceksiniz. Ama karakterlerin savaş öncesi ruh hallerini anlamak açısından önemli. 

"...Lila'dan bir daha söz etmedik. Çünkü orada, bizimle birlikteydi; öylesine mevcuttu ki, ondan söz etmek onu uzaklaştırmak olurdu.."

Çok beğendim. 

Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası

 En sevdiğim yerdeyim. Bu yapı beni neden bu kadar etkiliyor? Muhtemelen detayları, hikayesi ve önemi... İki kez gittim bir kez daha gitmek görmek istiyorum.

Çok popüler bir yer değil belki ama bilinmesini çok istediğim bir yer; Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası. 800 yıllık yapıdır. Mengücekler zamanında yapılmıştır. 

UNESCO kültür miras listesine Türkiye'den alınan ilk eser budur. (1985'de )  Birisi bu külliye. Mimari özellikleri ve zengin taş işçiliği sayesinde seçilmiş. Mengücek Beyi Ahmet Şah camiyi, eşi de Darüşşifayı Hürrem Şah'a yaptırmıştır. Üç büyük kapının taş işçiliği muhteşemdir. Hiçbir motif diğerinin aynı değildir ve her motifin anlamı vardır. İçi ayrı dışı ayrı güzel bu yapı yıllarca korunmamış ve evsizler içinde yatıp geceleri ısınmak için ateş yaktıkları için duvarları simsiyah olmuş. Uzun zaman restorasyon geçirdi.